Op donderdag 6 november 2025 organiseert Vereniging Oud ’s-Gravenzande een nieuw Historisch Café in de Uniekerk aan de Langestraat 181.
Tijdens deze avond verzorgt Silvester Weterings een bijzondere lezing over mei 1940, toen Duitse parachutisten landden in De Bonnen. Een indrukwekkend verhaal over de eerste dagen van de oorlog en de gebeurtenissen in en rond ’s-Gravenzande.
📅 Datum en tijd: donderdag 6 november 2025 ⏰ Aanvang: 20.00 uur (inloop vanaf 19.45 uur) 📍 Locatie: Uniekerk, Langestraat 181, ’s-Gravenzande
💶 Toegang:
Leden: gratis
Niet-leden: € 2,00
Iedereen met interesse in de geschiedenis van ons dorp is van harte welkom!
Op donderdag 30 oktober 2025 organiseert Vereniging Oud ’s-Gravenzande weer een gezellige inloop- en contactmiddag.
Programma
Voor het thema van deze maand is Wim van Wensveen zijn filmarchief ingedoken. Hij heeft opnieuw een aantal prachtige films gevonden die we u graag laten zien.
Heeft u zelf nog bijzondere foto’s of documenten over de geschiedenis van ons dorp? Neem ze gerust mee – we horen graag uw verhalen en aanvullingen.
locatie en tijd
📅 Datum en tijd: donderdag 30 oktober, 14.30 – ca. 16.30 uur 📍 Locatie: Bibliotheek ’s-Gravenzande, Zandeveltplein 26, 2692 AG ’s-Gravenzande
Op donderdag 25 september 2025 organiseert Vereniging Oud ’s-Gravenzande weer een gezellige inloop- en contactmiddag.
Voor het thema van deze maand zijn we opnieuw in het archief gedoken. Dit keer hebben we een mooie serie dia’s uit de historie van ’s-Gravenzande samengesteld, die we u graag laten zien.
Heeft u zelf nog bijzondere foto’s of documenten over de geschiedenis van ons dorp? Neem ze gerust mee – we horen graag uw verhalen en aanvullingen.
📅 Datum en tijd: donderdag 25 september, 14.30 – ca. 16.30 uur 📍 Locatie: Bibliotheek ’s-Gravenzande, Zandeveltplein 26, 2692 AG ’s-Gravenzande
Op zaterdag 13 september en zondag 14 september 2025 doet ’s-Gravenzande weer mee aan Open Monumentendag. Het landelijke thema dit jaar is:
Erfgoed & Architectuur – “Gebouwd om te blijven”
Tijdens dit weekend openen verschillende bijzondere gebouwen in ’s-Gravenzande hun deuren voor publiek. Een unieke kans om kennis te maken met ons rijke erfgoed!
Bezienswaardigheden
G1 – Lambertuskerk, Maasdijk 189, Heenweg
Jongheer A.J.A. van Rijckevorsel gaf opdracht tot de bouw van deze kerk in 1872.
Rondleidingen: zaterdag en zondag 13.00 – 17.00 uur.
G3 – Dorpskerk, Langestraat
De oudste kerk van ’s-Gravenzande.
Open: zaterdag 13.00 – 16.00 uur.
G4 – Woonhuis en Museum, Langestraat 5
Woning van de eerste gemeentesecretaris.
Open: zaterdag 13.00 – 17.00 uur.
G5 – Trapegevelhuisje, Marktplein 10
Rijksmonument uit 1639, vroeger een schilderswerkplaats en woonhuis.
Open: zaterdag 13.00 – 17.00 uur.
G6 – Unilekerk, Langestraat 181
Bekend vanwege het glas-in-lood en de nalatenschap van burgemeester Dingeman van de Kasteele.
Open: zaterdag 13.00 – 17.00 uur.
G7 – Koornneef, Naaldwijkseweg 113
Het familiebedrijf opent zijn deuren en laat het historische vakmanschap zien.
Open: zaterdag 13.00 – 17.00 uur.
G8 – Schaatsmuseum, Parallelweg 43
Het schaatsmuseum toont een unieke collectie.
Open: zaterdag 13.00 – 17.00 uur.
Praktische informatie
Data: zaterdag 13 en zondag 14 september 2025
Locaties: diverse monumenten in en rond ’s-Gravenzande
Toegang: gratis
Iedereen is van harte welkom om dit culturele weekend mee te beleven.
Onze historische vereniging ‘s-Gravenzande heeft met trots een fiets audio route samengesteld via izi.TRAVEL. Ontdek de monumentale plekken van ‘s-Gravenzande en leer meer over onze rijke geschiedenis terwijl je fietst.
Klik op de link hieronder om de route te starten en je smartphone te gebruiken als gids:
De ontdekking van de oude muur bij de sloop van het Gravenhof
Tijdens de sloop van de Gravenhof in 2017 kwam er tussen het pand Langestraat 96 en de Gravenhof een oude muur tevoorschijn. Waarschijnlijk was deze tijdens de bouw van de Gravenhof in de jaren ’70 blijven staan omdat hij een dragende functie kon hebben voor het naastliggende pand.
Oude muur, 2017
De Historische Functie van de Muur
Op de muur waren stuclagen te zien en was duidelijk een afdruk van een trap te zien, waardoor aangenomen kan worden dat hij als binnenmuur gediend heeft van het pand dat er vóór de bouw van de Gravenhof heeft gestaan. Er is dan ook wat bijzonders aan de hand.
De Ouderdom en Herkomst van de Muur
Aan het metselwerk te zien dateert de muur uit de 18e of vroege 19e eeuw en is dus minstens zo’n 200 jaar oud. Het kan een restant zijn van het in de jaren ’70 afgebroken pand, maar hij kan ook altijd zijn blijven staan omdat er aan weerskanten panden tegenaan rustten die afwisselend zijn gebouwd en gesloopt. Zo kon de situatie ontstaan dat een oude muur tussen twee panden steeds gehandhaafd bleef. Het pand Langestraat 96 lijkt namelijk een stuk recenter dan de muur, maar er zijn wel muurankers zichtbaar, wat erop wijst dat de muur wel als draagmuur voor dat pand is gebruikt.
Restauratie en behoud van historisch erfgoed
Aanvankelijk werd verwacht dat de muur op een later tijdstip zou worden afgebroken, maar tot grote vreugde van ondergetekende is de muur prachtig gerestaureerd en voorzien van etalageramen, waardoor hij perfect in de zijgevel van Langestraat 96 is ingepast. Zo is dankzij de nieuwbouw ook weer een stukje oud ’s-Gravenzande zichtbaar geworden en voor de toekomst behouden!
Nieuwe aanwinst: het gemeentewapen van het oude gemeentehuis
In de collectie van onze vereniging hebben we een bijzonder object mogen opnemen: het oude gemeentewapen dat tot een paar weken geleden aan de gevel van het voormalige gemeentehuis aan de Van Geeststraat hing. Het is kort na de nieuwbouw van het gemeentehuis in het begin van de jaren ‘80 vervaardigd en dus niet heel oud, maar het is een mooi voorbeeld van behoud van recentere voorwerpen uit de geschiedenis van ’s-Gravenzande.
Een stukje geschiedenis van het gemeentewapen:
sinds ’s-Gravenzande in 1246 stadsrechten kreeg, gebruikte de stad een leeuw op haar zegel, vrijwel zeker afgeleid van het wapen van het graafschap Holland. Op 24 juli 1816 is het wapen door het Rijk aan de gemeente ’s-Gravenzande bevestigd in gebruik en de blazoenering luidde destijds: van lazuur beladen met een klimmende leeuw van goud. Op 3 oktober 1960 is aan het wapen een kroon met drie bladeren en twee parels toegevoegd. De blazoenering is toen ook opnieuw beschreven: In azuur een klimmende leeuw van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen.
Bij de bouw van het nieuwe gedeelte van het gemeentehuis in 1980/1981 is de hoofdingang verplaatst van de Langestraat naar de Van Geeststraat. Hoewel het wapen op een foto uit 1981 in het boekje ’sGravenzande in verleden en heden op de foto nog niet te zien is, is het vrij kort na ingebruikname aan de gevel gehangen. Het is gemaakt van gegoten aluminium, waarbij de leeuw met vier bouten op het schild is gemonteerd. Na de vorming van de gemeente Westland in 2004 is het ’s-Gravenzandse stadswapen niet meer officieel in gebruik. Als vereniging hebben wij het stadswapen wel in ons logo, en zo is ook het idee ontstaan om de gemeente te verzoeken om het wapen van het gemeentehuis te halen en aan onze vereniging over te dragen. Dit verzoek werd ingewilligd, begin juli is het wapen van de gevel verwijderd en op 21 juli is het door André Jongeleen van de gemeente Westland overgedragen aan onze vereniging. Het is de bedoeling dat het wapen in de toekomst als mobiele blikvanger te zien gaat zijn op onze evenementen
André Jongeleen van gemeente Westland overhandigt het wapen van ‘s-Gravenzande aan de voorzitter Michiel Kruijthof
Voor die tijd moet eerst bekeken worden hoe het schild het beste kan worden behouden voor de toekomst. De verf is namelijk verweerd en zit deels los op het aluminium, dus in eerste instantie zal bekeken moeten worden hoe de huidige toestand gestabiliseerd kan worden en als dat niet mogelijk is, hoe het beste een nieuwe laklaag kan worden aangebracht. Aluminium is namelijk een lastig materiaal om te lakken, dus dat is nog wat stof tot nadenken. Hoe dan ook, we hebben dit unieke ’s-Gravenzandse object gelukkig kunnen behouden en streven ernaar dat het in de toekomst regelmatig te zien gaat zijn!
De afbeelding hierboven betreft een broche /draagspeld met de afbeelding van Napoleon met adelaar, links. Originele grootte ca 25 mm. Gevonden in de Langestraat bij rioleringswerken.
Toen Napoleon zichzelf tot keizer kroonde op 2 december 1804, maakte hij de Romeinse adelaar tot embleem van zijn rijk. Op de broche staat de adelaar afgebeeld. Aannemelijk is dat de broche gemaakt is na januari 1805. De drager is een patriot en moet bewonderaar van Napoleon zijn geweest.
Ruud Heus en Piet van der Steen
GRAAFWERKZAAMHEDEN achter VAARTPLEIN nr. 10, mei 2020
Aan het Vaartplein, achter café De Vaart, de voormalige bakkerij van bakker v.d. Berg en daarvoor bakker P. de Vries, zijn graafwerkzaamheden verricht ter voorbereiding van de bouw van appartementen.
Namens de vereniging Oud ’s-Gravenzande ben ik daar op 29 mei 2020 gaan kijken.
Bij navraag, eigen onderzoek en uit de gemaakte foto’s blijkt dat de situatie onvoldoende interessant is om verder archeologisch onderzoek te doen.
Zo’n 40 jaar na de bevrijding van ‘s-Gravenzande waren diverse sporen van de oorlog nog zichtbaar in het straatbeeld, vooral in de vorm van bunkers. Op het Marktplein stond er eentje, naast het politiebureau, maar de uitbreiding van de bebouwde kom in de jaren ’70 zorgde ervoor dat ze ook te midden van nieuwbouwwijken kwamen te staan.
Avonturen in de Edelstenenwijk
Ik ben opgegroeid in de jaren ’80 en ’90 in de Edelstenenwijk, vlakbij het Oranjepark waar ik regelmatig speelde. Voor een kind van acht jaar was daar van alles te beleven: een voetbalveld, een grote glijbaan, slootjes en bosjes om hutten in te bouwen. Maar het spannendste van allemaal waren de bunkers.
De Open Bunker: Onze Favoriete Speelplek
Koningin Julianaweg aanleg Oranjepark ca 1974, tussen de twee zandbergen is de bovenkant van een bunker zichtbaar.
Van de drie bunkers was er één open, met een toegangsgang aan de zijkant die leidde naar een trapje naar het dak. Hier kon je vanaf de schuine kant naar beneden rennen of als waaghals zelfs springen. Die ene bunker had ook nog een tweede ingang, iets verder naar achteren. Als kinderen vonden we die een beetje eng: het was er donker en rook altijd naar brand, vooral omdat de gang in de loop der tijd halfvol was gelopen met modder.
Het Einde van een Tijdperk
Aan de overkant van de Julianaweg stond nog een bunker. Die moest in de jaren ’90 plaatsmaken voor de bouw van een zwembad. Wekenlang waren ze aan het slopen en uiteindelijk zijn de laatste restanten opgeblazen. Voor ons als kinderen was dat een bijzondere gebeurtenis, maar tegelijkertijd verdween er een spannende speelplek.
Verdwijning van Historisch Erfgoed
De meeste bunkers in de bebouwde kom zijn verdwenen. Er staat er nog één in het sportpark. Die op het Marktplein is samen met het politiebureau verdwenen, en die in het Oranjepark is onder een dikke laag grond bedolven geraakt tijdens renovaties. Wat resteert is de lange grashelling waar je in de winter kon sleeën, al hebben we de laatste jaren helaas geen sneeuw meer gehad…
Ontdekking van een Verloren Stukje Geschiedenis
Recentelijk is bij de sloop van een woning bij de Parallelweg een bunker blootgelegd. Op de buitenmuur, waarin de twee dichtgemaakte deuren zitten, zijn nog steeds de camouflagekleuren uit de oorlogsjaren zichtbaar. De rechtermuur heeft de vorige eigenaar voorzien van een muurschildering. Deze bunker behoorde tot een aantal bunkers die waren gebouwd ter verdediging van de nabijgelegen tankgracht.
In het hart van ‘s-Gravenzande, aan het Marktplein, werd in 1939 een modern politiebureau opgericht op de plaats van de voormalige openbare school die sterk verouderd en bouwvallig was. Dit nieuwe bureau kwam in de plaats van een politiepost die primitief gehuisvest was in een houten gebouwtje naast het gemeentehuis
Politiebureau aan het Marktplein
Achter het nieuwe politiebureau was de brandweergarage met de slangentoren, de toren waarin de brandslangen na gebruik te drogen werden gehangen, en daarachter het gebouwtje van de dienst Bescherming Bevolking. In de oorlog werd er naast het politiebureau een Duitse verbindingsbunker voor telefoonverkeer e.d. gebouwd, die later gebruikt werd als garage voor een politieauto.
In de jaren 80 van de vorige eeuw bleek dat het politiebureau veel te klein en niet functioneel meer was en werd besloten tot nieuwbouw. Het bureau van de rijkspolitie verhuisde in 1987 naar een nieuw gebouw aan de Zandeveltweg dat na enige tijd wegens reorganisatie van de rijkspolitie werd afgestoten
De bebouwing aan de oostzijde van het Marktplein werd afgebroken en vervangen door een appartementencomplex met daaronder winkels en horecagelegenheden.
